Grondwerk Blauwe Poort 2 grotendeels gedaan
Nu een grote bouwplaats, straks een mooi stuk natuur
BEEK EN DONK - Midden in de Snelleloop ligt een wal van zand, als een soort muurtje. “Vroeger was dit een landweer”, legt bestuurder Peter van Dijk van waterschap Aa en Maas uit. De Commanderij van Gemert verdedigde daarmee haar grondgebied tegen de bewoners aan de andere kant van de loop, die ze zagen als barbaren. Het is mooi als je tegelijkertijd met natuurontwikkeling een stukje historie tot leven kunt wekken.”
Door Wim Poels
Vorige week nam DeMooiLaarbeekKrant een kijkje bij het project Blauwe Poort fase 2. De herinrichting van de Snelleloop is daar maar een onderdeeltje van. Ook de Boerdonkse Loop en de Aa krijgen een natuurlijker, groener aanzien. Al zou je dat op dit moment nog niet zeggen. Nu heeft het gebied meer weg van een bouwplaats met graafmachines, vrachtwagens en metalen platen als tijdelijke wegen.
Aan een van de oevers van de Boerdonkse Loop is flink gegraven. Het is nu een vlakte van langzaam omhoog lopend donker zand. Dat zand is een stukje verderop tijdelijk in flinke hopen opgeslagen. In totaal wordt er in het hele project langs zo’n zes tot zeven kilometer waterlopen 700.000 kuub grond verzet. Een groot deel daarvan gaat naar agrariërs in de omgeving. “Zij hebben het graag om hun akkers op te hogen en wat boller te maken”, vertelt Guido Atsma, projectleider vanuit het waterschap. “En wij zijn het graag kwijt. Bovendien zijn we gebaat bij goed contact met onze ‘buren’. Als je in een positieve sfeer in gesprek bent, is het uitvoeren van projecten als deze een stuk gemakkelijker.”
Er ligt overigens ook een hoop met puin dat nog moet worden afgevoerd. Want in de loop van de jaren is er heel wat rotzooi in en bij de wateren gestort. Het zand wordt steekproefsgewijs gecontroleerd op schadelijke stoffen. Serieuze vervuiling is niet gevonden, al is een paar procent afgekeurd om voor akkers te worden gebruikt.
In de tijd van de ruilverkaveling kreeg de Aa bijna het aanzien van een kanaal, met lange rechte stukken. De bedoeling van het waterschap was vooral water zo snel mogelijk af te voeren. Tegenwoordig beseffen we dat dat ook een keerzijde heeft. Het weer wordt nu al extremer en dat gaat nog door. Steeds vaker wordt flinke regenval afgewisseld met langere periodes van droogte. “Er zijn tijden dat de Aa een kuub per seconde afvoert. Bij wateroverlast kan dat oplopen tot het honderdvoudige”, aldus Van Dijk. Het is zaak het water langer vast te houden om droge periodes te kunnen doorstaan.
“Dat kan onder meer door rivieren en beken waar mogelijk te laten meanderen, dus bochten te laten maken”, legt Atsma uit. En ook door het water de ruimte te geven door lopen breder te maken. Niet langer hebben ze alleen maar steile oevers, maar lopen die geleidelijk op. Dat dat bij de Boerdonkse loop maar aan een kant gebeurt, heeft een reden. De beek moet water blijven afvoeren en mag dus niet dichtgroeien. Af en toe is onderhoud nodig. Dat gebeurt vanaf de kant met de steile over, zodat de ‘natuurlijke’ kant minder wordt verstoord.
Hoe die natuur er straks uit gaat zien en of we bijzondere planten en dieren in het gebied gaan zien, kan Atsma niet zeggen. Hij is geen ecoloog. “Het waterschap zelf zaait bloemrijke mengsels in”, vertelt hij. “Maar er zit natuurlijk ook heel wat zaad al in de grond.” Dat het heel snel kan gaan, bewijst het begin vorig jaar geopende ‘t Gulden Land, tussen Aarle-Rixtel en Helmond. Daar heb je nu al een rijke vegetatie. De biodiversiteit is flink omhoog gegaan.
In dat stukje nieuwe natuur zijn enkele wandelpaden aangelegd voor recreanten. Die komen er in de Blauwe Poort niet. “Maar wandelaars zijn bij ons altijd welkom.” Ze zullen hun weg naar de landweer in de Snelleloop dus zelf moeten vinden. Van Dijk denkt dat dat geen probleem zal zijn. “De ervaring leert dat er vanzelf paden ontstaan.”
Het grondwerk in de Blauwe Poort is inmiddels grotendeels gedaan. Projectleider Ralf Meijs van aannemer Vissers Ploegmakers verwacht dat het hele karwei rond de zomer is afgerond. “Ondanks de sneeuw onlangs hebben we goed door kunnen werken. We hebben in totaal misschien een weekje stilgelegen.”
De Blauwe Poort is onderdeel van een reeks van projecten, waarin het stroomgebied van de Aa tussen Helmond en kasteel Heeswijk een natuurlijker en groener aanzien krijgt. Fase 1 van de Blauwe Poort is een paar jaar geleden afgerond. Dat ging om een waterberging met uitkijktoren, die te zien is vanaf de N279.