Column Martien: Barbapapa, als je begrijpt wat ik bedoel

Binnenkort staat Barbapapa in het woordenboek Van Dale. Als woorden vaak gebruikt worden, dan bestaat de kans dat een woord in de Van Dale wordt opgenomen. Dan moet dat woord ook wel door kranten of bekende opiniemakers op regelmatige basis gebruikt worden. Zo heb ik een keer in mijn column het woord tokstok gebruikt. Dat woord zal door één enkele column van mijn hand niet meteen in het woordenboek komen. Maar Barbapapa komt nu dus wel in het woordenboek, omdat het woord blijkbaar vaak genoeg gebruikt wordt voor iemand die soepel of flexibel is. Voor degene die de tekenfilms van Barbapapa nog nooit gezien hebben: Barbapapa, zijn vrouw en hun zeven kinderen waren figuren die elke gedaante konden aannemen. De tv-serie bestond uit korte filmpjes waarin problemen opgelost werden door de vorm aan te nemen van iets wat op dat moment nodig was: een ladder, een kruiwagen of een muziekinstrument. En nu kan iemand die dus op figuurlijke wijze flexibel is (bijvoorbeeld een ambtenaar die de regels een beetje buigt om de burger toch te kunnen helpen) omschreven worden als een barbapapa. Als je van jezelf vindt dat je iets hebt gedaan waarmee je een ander op onnavolgbare wijze hebt geholpen kun je ‘Huup, huup, barbatruc’ zeggen. Dat is de gevleugelde uitspraak die uitgeroepen werd als de familie Barbapapa het probleem oploste.

Gevleugelde uitspraken zijn uitspraken die algemeen bekend zijn, die ook nog regelmatig gebruikt worden en die de meeste mensen ook herkennen. Vaak komen die bekende uitspraken van schrijvers of politici, en soms worden die gevleugelde uitspraken ook in het woordenboek opgenomen. Veel woorden of uitspraken zijn zo alom bekend dat het niet eens duidelijk was dat die ooit ‘verzonnen’ zijn. Een grote bron voor Nederlandse gevleugelde uitspraken is de Statenbijbel, de eerste officiële Nederlandse versie van de bijbel die in de 17de eeuw rechtstreeks uit de originele bijbel vertaald werd. Uit die vertaling komen bijvoorbeeld de uitdrukkingen ‘in het land der blinden is eenoog koning’ en ‘krokodillentranen’. Schrijver Maarten Toonder heeft de Nederlandse taal ook enorm verrijkt, onder andere met zijn verhalen over Olivier B Bommel. ‘Als je begrijpt wat ik bedoel’ is een uitdrukking die door Heer Bommel vaak gebruikt werd. Die uitspraak werd zo beroemd en is nu een echte gevleugelde uitspraak. Nu denk ik niet dat wat ik hier schrijf zo belangwekkend is dat ik in het woordenboek kom, maar als ik maar lang genoeg volhoud, lukt het misschien. Daarom sluit ik graag af met mijn eigen neologisme: tokstok.