Oog in oog met de Aziatische hoornaar: bekijk het nest bij IVN Laarbeek

Laarbeek - Iedereen heeft waarschijnlijk al wel van ‘m gehoord: de hoornaar. In twee varianten, namelijk de Europese en de Aziatische. Wat is een hoornaar precies? En wat is nu het verschil tussen de twee soorten? En zijn er ook hoornaars te vinden bij IVN Laarbeek? En nesten? In dit artikel vind je alle antwoorden.

De hoornaar
Hoornaars zijn vliegende insecten die ongeveer vijf à zes centimeter lang kunnen worden en die tot de wespensoort behoren. Wereldwijd bestaan er meer dan twintig soorten hoornaars, waarvan de meeste alleen in Azië voorkomen. Net als wespen maken hoornaars nesten door hout te ‘kauwen’ tot pulp, en hun nesten vind je vaak in bomen en heggen, maar bijvoorbeeld ook in de kier tussen de stenen muur en de houten aanbouw van je huis. In het warme Azië zie je deze nesten het hele jaar rond, maar bij ons in Nederland vriezen (of ‘koelen’) de nesten dood in de winter, waarbij ook het volk sterft. De jonge koninginnen overleven de winter wél: zij verlaten op tijd het nest, zoeken ergens een warm plekje voor hun wintertukkie en in het voorjaar bouwen zij hun eigen nest.

De Europese hoornaar
De ‘Paardenwesp’ wordt ‘ie ook wel genoemd, de Europese hoornaar. Drie-en-een-half tot vier centimeter, en daarmee de grootste wespachtige van Nederland. Te herkennen aan de bruine pootjes, een roodbruine kop en een felgeel-zwart achterlijf: de Belgische driekleur, dus. Steken kunnen ze ook: de dames welteverstaan, immers, bij gebrek aan angel kunnen de mannetjes niet steken, en dat geldt ook voor herenwespen en -bijen. Snel zullen ze dat overigens niet doen: de Europese hoornaar is niet agressief, tenzij ze zich bedreigd voelt. Qua ontbijt, lunch en diner maak je een Europese hoornaar blij met suikerrijke planten- en fruitsappen. Hier een daar een rups, vlieg of bij wordt tot een papje gekauwd voor de larven in het nest. Bijzonder aan de Europese hoornaar is dat ‘ie ook ’s nachts op pad gaat, op zoek naar bijvoorbeeld muggen.

De Aziatische hoornaar
De Aziatische hoornaar is voor het eerst in Europa waargenomen in 2004, in Frankrijk. Waarschijnlijk was dit exemplaar per ongeluk meegekomen met een goederentransport uit Azië. Vervolgens heeft de Aziatische hoornaar zich verder verspreid over Europa, en in de herfst van 2017 werd ‘ie voor het eerst in Nederland gesignaleerd, te herkennen aan de felgele pootjes, de zwart-met-gele kop en het geeloranje achterlijfje. In tegenstelling tot de Europese variant, is de Aziatische hoornaar een ‘invasieve exoot’: een exoot omdat het een dier- of plantensoort is die hier niet van nature voorkomt, maar door menselijk handelen wél hier terechtgekomen is. Lang niet alle exoten zijn een probleem: denk maar aan de Paardenkastanje uit de Balkan. Echter, de Aziatische hoornaar is zeer schadelijk voor Nederlandse insecten, en daarnaast vermeerdert ‘ie zich zeer snel, en dát maakt ‘m invasief. Zo jaagt de Aziatisch hoornaar intensief en doelgericht op de zeer eiwitrijke honingbijen: ze wachten gewoon voor de bijenkast en grijpen de voorbijvliegende bijen uit de lucht, om ze vervolgens tot een papje te kauwen en voor te schotelen aan hun Aziatische hoornaarslarven. Op deze manier kunnen Aziatische hoornaars hele bijenvolken verzwakken en vernietigen. Daarnaast zijn ook vlinders, vliegen, hommels, sprinkhanen en rupsen een doelwit: de Nederlandse insectenpopulatie is als een snackbar voor de Aziatische hoornaar.

Hoornaars & IVN
IVN is ‘thuis’ voor een aantal Europese hoornaarsnesten. Eentje kun je vinden bij de ingang van De Bimd: bij een van de vogelhuisjes die tegen de boom gespijkerd is, vliegen ze af en aan. Ook zit er een nest bij de stortbakken. Deze nesten laten we zitten, want de Europese hoornaar is een inheemse soort, en is dus gewoon onderdeel van de Nederlandse planten- en dierenwereld. De Aziatische hoornaarsnesten daarentegen, die ruimen we zodra we ze vinden: het gaat immers om een invasieve exoot. Hiermee beschermen we de insecten, en met name de zo eiwitrijke honingbijen, want dat is toch wel een lievelingskostje voor de hoornaar. Het is het meest effectief om een Aziatische hoornaarskoningin al in het voorjaar te doden, dus vóórdat zij begint aan het bouwen van een nest. Op 11 mei jl. bleek er zo’n koningin in een oud wespennestje in de buitenbijenkast te zitten, vooraan bij het poeltje. Mocht je nu te laat zijn, dan bouwt een koningin, samen met de eerste ‘leden’ van haar volk, een primair nest. Deze nesten zijn vaak klein, en je vindt ze wat lager bij de grond. Hoe slim de Aziatische hoornaar haar locatie kiest, bleek 08 juli jl.: er zat namelijk een hoornaarsnest in één van de kleine bijenkastjes bovenop de plank ín de bijenstand! Met behulp van een bevriende imker is het gelukt om dit nest te verwijderen, door het met kastje en al twee nachten in de vriezer te zetten. Door het primaire nest zo op te ruimen, is een secundair nest voorkómen: dit zijn de grote skippybal-achtige nesten die je hoog in de bomen kunt zien. Tot nu toe hebben we die nog geen gevonden bij IVN. Echter, met alle hoge begroeiing en alle mooie en beschutte plekjes rondom ons terrein, is het heel aannemelijk dat we er binnenkort toch eentje aantreffen…

Wat kun jij doen?
Mocht je nu ergens hoog in de bomen een secundair Aziatische hoornaarsnest zien, of zit er een kleiner, primair nest in je heg, in het vogelhuisje in de tuin, of in je schuurtje, houd dan vooral afstand. Denk eraan: eigen veiligheid eerst! En, dat is belangrijk genoeg om te herhalen, dus hier komt ‘ie nog een keer: Denk eraan: eigen veiligheid eerst! Het nest en de locatie, als het kan met foto’s, kun je online melden op de website waarneming.nl. Daarnaast mag je ook een mail sturen naar waarnemingah@gmail.com: dit is de mailbox van de bestrijders die ingehuurd worden door de Provincie Noord-Brabant. Als je je contactgegevens achterlaat, benaderen ze je voor de bestrijding. Zeker in de drukke periodes (september tot en met november) kan het druk zijn, en dan duurt het dus even voordat ‘jouw’ nest verwijderd wordt. Wees je ervan bewust dat het verwijderen van Aziatische hoornaarsnesten vakwerk is én risico’s met zich meebrengt: vandaar dat het ook afgeraden wordt om zelf zomaar nesten te verwijderen.

Maar, ben je nu gefascineerd geraakt door de Aziatische hoornaar? En wil je er toch eens een paar van dichtbij bekijken? Nou, dan heb je geluk. Bij het openen van het kleine, bevroren kastje bleek het primaire Aziatische hoornaarsnest dat erin zat, geschikt te zijn om tentoon te stellen in één van IVN’s demokastjes, inclusief een aantal Aziatische exemplaren. Neem gerust een kijkje, want hoewel de hoornaar zowel invasief als een exoot is, en dus een enorme bedreiging voor mijn geliefde bijen, steek ik mijn bewondering voor dit kleine, hardwerkende, hardbouwende, slimme insect niet onder stoelen of banken.

Joyce van Boekel